Adam Słodowy przez niemal ćwierć wieku pokazywał Polakom, że z kawałka sklejki, drutu i kilku prostych narzędzi można zbudować użyteczne urządzenie albo zabawkę. Autor i prowadzący telewizyjne „Zrób to sam” nie ograniczał się do instrukcji. Wyjaśniał podstawy mechaniki i fizyki, uczył planowania pracy oraz bezpiecznego posługiwania się narzędziami. Jego spokojny styl stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów telewizji PRL.
Za ekranową karierą stało doświadczenie zdobyte w fabryce i wojsku, własne konstrukcje, książki wydawane w setkach tysięcy egzemplarzy oraz scenariusze popularnych animacji. Oto biografia człowieka, który uczynił z majsterkowania lekcję samodzielności.
Adam Słodowy – najważniejsze informacje
| Informacja | Dane |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Adam Słodowy |
| Data urodzenia | 3 grudnia 1923 roku |
| Miejsce urodzenia | Czarnków, Wielkopolska |
| Data śmierci | 10 grudnia 2019 roku |
| Miejsce śmierci | Warszawa |
| Zawód i działalność | popularyzator techniki, autor, prezenter telewizyjny, scenarzysta |
| Stopień wojskowy | major |
| Najbardziej znany program | „Zrób to sam” |
| Lata emisji programu | 1959–1983 |
| Liczba odcinków | 505 |
| Ważne wyróżnienia | Order Uśmiechu, nagroda literacka Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich |
Daty życia, przebieg kariery wojskowej i podstawowe informacje o działalności telewizyjnej potwierdzają biogramy przygotowane przez Culture.pl oraz Instytut Pamięci Narodowej.
Młodość naznaczona wojną i nauką praktycznych umiejętności
Adam Słodowy urodził się 3 grudnia 1923 roku w Czarnkowie. Kiedy wybuchła II wojna światowa, nie miał jeszcze 16 lat. Podczas niemieckiej okupacji pracował w fabryce maszyn rolniczych. Kontakt z urządzeniami, narzędziami i obróbką materiałów dał mu umiejętności, które później wykorzystywał w swoich konstrukcjach.
W 1944 roku ochotniczo wstąpił do wojska. Służył w 12. Dywizji Piechoty w Szczecinie, a po dwóch latach był już podporucznikiem. Od 1950 do 1958 roku wykładał w Oficerskiej Szkole Artylerii Przeciwlotniczej w Koszalinie, a następnie w Wojskowej Akademii Technicznej. Służbę zakończył w stopniu majora. Szczegóły tego etapu jego życia opisują materiały IPN i serwisu historycznego Dzieje.pl.
Samochód Jaga i droga do telewizji
Słodowy majsterkował jeszcze jako żołnierz. Korzystał między innymi z części znajdowanych w składnicach sprzętu z demobilu. Jednym z jego najambitniejszych projektów był amatorski samochód nazwany Jaga. Konstrukcja została publicznie zaprezentowana w 1958 roku i wzbudziła duże zainteresowanie w kraju, w którym prywatne samochody pozostawały trudno dostępne.
„Jeżeli mam reflektor w dobrym stanie, to żadna sztuka dobudować resztę” – wspominał Adam Słodowy w programie „Mój ślad w telewizji”, cytowanym przez IPN.
Swoje doświadczenia opisał w książce „Budowa samochodu amatorskiego”, wydanej w 1958 roku. Publikacja trafiła na podatny grunt: wielu czytelników szukało praktycznej wiedzy, która pozwalała naprawiać sprzęt lub samodzielnie budować przedmioty niedostępne w sklepach.
„Zrób to sam” – program, który stał się szkołą pomysłowości
Telewizyjna kariera Adama Słodowego rozpoczęła się w 1959 roku. Pierwszy odcinek jego autorskiego programu dotyczył wykonania karmnika dla ptaków. Prosty temat dobrze zapowiadał całą serię: prowadzący wybierał przedmioty możliwe do zbudowania w domu, korzystając z niedrogich i łatwo dostępnych materiałów.
„Zrób to sam” było emitowane przez 24 lata, do 1983 roku. Powstało 505 odcinków. Audycja pojawiała się między innymi w dziecięcych blokach „Ekran z bratkiem” oraz „Teleranek”. W latach 1961–1978 Słodowy pracował również jako redaktor Naczelnej Redakcji Programów Oświatowych i Dziecięcych TVP.
Co budował Adam Słodowy?
W programie powstawały zabawki, latawce, karmniki, lampki, stacje pogodowe, proste urządzenia elektryczne, modele techniczne, przyrządy fotograficzne oraz wyposażenie przydatne podczas wakacji. Prowadzący korzystał z tektury, puszek, korków, drutu, listewek, sklejki i części starych urządzeń.
Nie chodziło wyłącznie o oszczędność. Każdy projekt był okazją do wyjaśnienia zasady działania mechanizmu. Słodowy posługiwał się charakterystycznym wskaźnikiem zakończonym strzałką, którym zaznaczał omawiane elementy. Spokojnie przechodził od planu do kolejnych czynności, dzięki czemu widz mógł zrozumieć zarówno konstrukcję, jak i stojącą za nią zasadę fizyczną.
Siłą programu była także jego dostępność. Słodowy nie kreował się na niedoścignionego fachowca. Przekonywał, że cierpliwość, dokładność i podstawowy zestaw narzędzi wystarczą, aby rozpocząć własne eksperymenty.
Książki, z których Polacy uczyli się techniki
Adam Słodowy przeniósł telewizyjne lekcje na papier. Pisał książki o majsterkowaniu, motoryzacji i budowie prostych urządzeń. Do jego najważniejszych publikacji należą:
- „Budowa samochodu amatorskiego”,
- „Podręcznik kierowcy amatora”,
- „To wcale nie jest trudne”,
- „Umiem majstrować”,
- „Budujemy przyczepki campingowe”,
- „Lubię majsterkować”,
- „Samochód bez tajemnic”,
- „Majsterkowanie dla każdego”.
Według danych przytoczonych przez Dzieje.pl, w ciągu trzech dekad jego książki osiągnęły łączny nakład około 2,5 miliona egzemplarzy. Samo „Lubię majsterkować” wydrukowano w ponad 560 tysiącach egzemplarzy i tłumaczono na inne języki. Publikacja znajduje się również w zbiorach Biblioteki Narodowej.
W 1983 roku Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich przyznało Słodowemu nagrodę literacką jako autorowi najpoczytniejszych książek w bibliotekach publicznych. Było to potwierdzenie, że jego działalność nie kończyła się wraz z emisją programu.
„Pomysłowy Dobromir” i inne animacje
Słodowy zajmował się także scenariopisarstwem. W latach 1973–1975 wspólnie z Romanem Huszczą przygotował scenariusze do 20-odcinkowego serialu animowanego „Pomysłowy Dobromir”. Bohater rozwiązywał codzienne problemy za pomocą samodzielnie konstruowanych urządzeń. Animacja w przystępny sposób wprowadzała dzieci w świat mechaniki i fizyki, co podkreśla również opis serialu w TVP VOD.
W drugiej połowie lat 80. Słodowy stworzył „Pomysłowego wnuczka”, kontynuującego edukacyjną formułę Dobromira. Telewizja, książki i animacje przekazywały tę samą myśl: problem techniczny można rozwiązać, jeśli najpierw zrozumie się jego przyczynę.
Najważniejsze daty w życiu Adama Słodowego
| Rok | Wydarzenie |
| 1923 | Narodziny w Czarnkowie |
| 1944 | Ochotnicze wstąpienie do wojska |
| 1950–1958 | Praca wykładowcy wojskowego |
| 1958 | Prezentacja samochodu Jaga i wydanie książki o jego budowie |
| 1959 | Początek programu „Zrób to sam” |
| 1961–1978 | Praca redaktorska w TVP |
| 1973–1975 | Współtworzenie „Pomysłowego Dobromira” |
| 1974 | Przyznanie Orderu Uśmiechu |
| 1983 | Zakończenie programu i przejście na emeryturę |
| 2019 | Śmierć w Warszawie |
Dlaczego Adam Słodowy pozostaje ważną postacią?
Słodowy popularyzował technikę w czasach, gdy dostęp do narzędzi, materiałów i gotowych produktów był znacznie trudniejszy. Niedobory PRL wpływały na tematykę programu, lecz przedstawiane projekty nie sprowadzały się do zastępowania rzeczy ze sklepu. Rozwijały wyobraźnię przestrzenną, cierpliwość i zdolność analizowania problemów.
Jego sposób pracy przypomina współczesną kulturę DIY, naprawianie urządzeń zamiast ich wyrzucania oraz ponowne wykorzystywanie materiałów. Nie używał tych określeń, ale zachęcał do działań, które można dziś nazwać odpowiedzialnym projektowaniem i praktyczną edukacją techniczną.
Adam Słodowy zmarł 10 grudnia 2019 roku, tydzień po 96. urodzinach. W styczniu 2020 roku został pochowany na warszawskim Cmentarzu Powązkowskim, o czym informował serwis Dzieje.pl.
Najczęściej zadawane pytania
Kim był Adam Słodowy?
Adam Słodowy był polskim popularyzatorem techniki, autorem książek, scenarzystą i prowadzącym program „Zrób to sam”. Wcześniej służył w wojsku i pracował jako wykładowca.
Ile odcinków „Zrób to sam” powstało?
Telewizja wyemitowała 505 odcinków programu. Adam Słodowy prowadził go od 1959 do 1983 roku.
Jakie książki napisał Adam Słodowy?
Do jego najpopularniejszych książek należą „Lubię majsterkować”, „Umiem majstrować”, „To wcale nie jest trudne”, „Majsterkowanie dla każdego” i „Budowa samochodu amatorskiego”.
Czy Adam Słodowy stworzył „Pomysłowego Dobromira”?
Był współautorem scenariuszy serialu razem z reżyserem Romanem Huszczą. Seria składała się z 20 odcinków emitowanych w latach 1973–1975.
Czy Adam Słodowy naprawdę zbudował samochód?
Tak. Zbudował amatorski samochód nazwany Jaga, korzystając między innymi z dostępnych części i podzespołów. Konstrukcję zaprezentował w 1958 roku.
Kiedy zmarł Adam Słodowy?
Zmarł 10 grudnia 2019 roku w Warszawie, w wieku 96 lat. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.
Podsumowanie
Adam Słodowy połączył wiedzę techniczną z wyjątkowym talentem do jej prostego przekazywania. „Zrób to sam”, książki i animacje uczyły, że samodzielność zaczyna się od zrozumienia problemu i odwagi do wypróbowania własnego rozwiązania. Dzięki temu pozostał nie tylko symbolem telewizji PRL, lecz także jednym z najważniejszych polskich popularyzatorów praktycznej edukacji technicznej.
